{"id":6108,"date":"2016-12-06T14:02:10","date_gmt":"2016-12-06T13:02:10","guid":{"rendered":"https:\/\/forum-helveticum.ch\/rm\/2016\/12\/die-schweizerische-verfassung-und-die-sprachen\/"},"modified":"2016-12-22T11:10:59","modified_gmt":"2016-12-22T10:10:59","slug":"die-schweizerische-verfassung-und-die-sprachen","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/forum-helveticum.ch\/rm\/2016\/12\/die-schweizerische-verfassung-und-die-sprachen\/","title":{"rendered":"La Constituziun federala e las linguas"},"content":{"rendered":"<p>La <a href=\"https:\/\/www.admin.ch\/opc\/rm\/classified-compilation\/19995395\/index.html\" target=\"_blank\">Constituziun federala da la Confederaziun svizra<\/a>, actualisada l&#8217;ultima giada il 1999, furma cun la finamira da promover \u00abla coesiun interna e la varietad culturala dal pajais\u00bb la basa per la plurilinguitad. Ella determinescha quatter princips: l&#8217;egualitad da las linguas, la libertad da lingua da las burgaisas e dals burgais, la territorialitad da las linguas e la protecziun da las linguas minoritaras. Differents artitgels pertutgan la politica da linguas: artitgel 4 \u00abLinguas naziunalas\u00bb, artitgel 18 \u00abLibertad da lingua\u00bb e surtut artitgel 70 \u00abLinguas\u00bb sco per part er artitgel 8 \u00abEgualitad giuridica\u00bb, artitgel 31 \u00abPrivaziun da la libertad\u00bb, artitgel 62 \u00abFatgs da scola\u00bb ed artitgel 175 che reglescha la cumposiziun dal Cussegl federal.<!--more--><\/p>\r\n<p>La Constituziun da la Confederaziun svizra dal 1848 \u00e8 stada ina da las emprimas da ses tip en l&#8217;Europa. Ella definiva trais linguas naziunalas \u2013 tudestg, franzos e talian \u2013 en in temp, nua che numerusas naziuns sa furmavan a basa d&#8217;identitads culturalas unitaras. Bunamain in tschientaner pli tard, il 1938, \u00e8 vegn\u00ec vitiers il rumantsch. La Constituziun d&#8217;ozendi \u00e8 damai il resultat d&#8217;in lung svilup e d&#8217;ina elavuraziun cuntinuada dal status da las linguas naziunalas.<\/p>\r\n<p><strong>Artitgel 4<\/strong> numna las linguas naziunalas. Quai \u00e8n il tudestg, il franzos, il talian ed il rumantsch. Il cunfin tranter la lingua franzosa e tudestga maina dal nordvest dasper Basilea fin en l&#8217;Italia en il sid. Il cunfin tranter la lingua taliana e tudestga va per lung da las muntognas dal Gottard, il massiv central da las Alps svizras. Il rumantsch furma differentas enclavas en il chantun Grischun. Var 65% da las abitantas e dals abitants da la Svizra \u00e8n da lingua materna tudestga (17 chantuns \u00e8n exclusivamain germanofons), 25% \u00e8n da lingua materna franzosa (4 chantuns \u00e8n exclusivamain francofons), var 10% \u00e8n da lingua materna taliana (1 chantun \u00e8 exclusivamain italofon) e damain che 1% \u00e8n da lingua materna rumantscha.<\/p>\r\n<p><strong>Artitgel 18<\/strong> tracta la libertad da lingua che garantescha a las burgaisas ed als burgais la libertad d&#8217;eleger lur lingua.<\/p>\r\n<p><strong>Artitgel 70<\/strong> cuntegna plirs elements impurtants: alinea 1 determinescha il tudestg, il franzos ed il talian sco linguas uffizialas federalas cun ils medems dretgs. Il rumantsch \u00e8 parzialmain lingua uffiziala: en il contact cun persunas da lingua rumantscha \u00e8 er il rumantsch lingua uffiziala da la Confederaziun. Alinea 2 precisescha ch&#8217;ils chantuns determineschan sezs lur lingua(s) uffiziala(s). Alinea 3 sa referescha a l&#8217;obligaziun da la Confederaziun e dals chantuns da promover la communicaziun ed il barat tranter las cuminanzas linguisticas. Las ultimas duas alineas concernan il sustegn finanzial che la Confederaziun conceda d&#8217;ina vart als chantuns plurilings per ademplir lur incumbensas spezialas e da l&#8217;autra vart als chantuns Grischun e Tessin per mantegnair e promover la lingua rumantscha e taliana.<\/p>\r\n<p>Il <strong>segund alinea<\/strong> d&#8217;artitgel 70 va anc in pass pli lunsch: el oblighescha ils chantuns da resguardar las minoritads linguisticas tradiziunalas e da respectar la cumposiziun linguistica istorica. Quai \u00e8 l&#8217;uschenumn\u00e0 \u00abprincip territorial\u00bb, la basa da la plurilinguitad svizra. La finamira \u00e8 da garantir a las linguas in agen territori, per ina lingua minoritara sco il rumantsch in aspect ordvart impurtant. Quest princip central che permetta da rinforzar ils territoris linguistics po bainduras star en cuntradicziun cun il princip da la libertad da lingua (artitgel 18) che garantescha a mintga persuna, independentamain da sia naziunalitad, il dretg da duvrar sia atgna lingua en relaziuns cun auters, particularmain en las relaziuns professiunalas e privatas.<\/p>\r\n<p>Differents <strong>ulteriurs aspects da la Constituziun<\/strong> \u00e8n medemamain pertutgads da la dumonda da la lingua. Artitgel 8 \u00abEgualitad giuridica\u00bb, alinea 2 suttastritga che nagin na dastga vegnir discrimin\u00e0, particularmain betg pervia da la lingua. Artitgel 31, \u00abPrivaziun da la libertad\u00bb, alinea 2, nua ch&#8217;i va per proceduras giuridicas, prescriva che mintga persuna che vegn privada da la libertad ha il dretg da vegnir infurmada immediat ed en ina lingua ch&#8217;ella chapescha. Artitgel 62, \u00abFatgs da scola\u00bb, alinea 4, tematisescha danovamain la dumonda da la lingua e precisescha che la Confederaziun decreteschia las prescripziuns necessarias, sch&#8217;i na dettia nagina armonisaziun dals fatgs da scola (ed uschia en l&#8217;instrucziun da linguas estras). Alinea 4 d&#8217;artitgel 175 suttastritga per finir che las regiuns dal pajais e las regiuns linguisticas hajan da vegnir represchentadas adequatamain en il Cussegl federal.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>La Constituziun federala da la Confederaziun svizra, actualisada l&#8217;ultima giada il 1999, furma cun la finamira da promover \u00abla coesiun interna e la varietad culturala dal pajais\u00bb la basa per la plurilinguitad. Ella determinescha quatter princips: l&#8217;egualitad da las linguas, la libertad da lingua da las burgaisas e dals burgais, la territorialitad da las linguas&nbsp;<a class=\"more\" href=\"https:\/\/forum-helveticum.ch\/rm\/2016\/12\/die-schweizerische-verfassung-und-die-sprachen\/\">Dapli<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":6102,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[164,176],"tags":[376,476,481],"class_list":["post-6108","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-confederaziun","category-basas-legalas","tag-armonisaziun","tag-constituziun","tag-territorialitad"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/forum-helveticum.ch\/rm\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6108","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/forum-helveticum.ch\/rm\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/forum-helveticum.ch\/rm\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/forum-helveticum.ch\/rm\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/forum-helveticum.ch\/rm\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6108"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/forum-helveticum.ch\/rm\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6108\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/forum-helveticum.ch\/rm\/wp-json\/wp\/v2\/media\/6102"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/forum-helveticum.ch\/rm\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6108"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/forum-helveticum.ch\/rm\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6108"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/forum-helveticum.ch\/rm\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6108"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}